Zaczęło się od giełdy wymiany kart do gry, a urosło do miejsca, przez które przechodziło siedem na dziesięć bitcoinów na świecie. Potem wyparowało 850 000 bitcoinów. Oto historia Mt. Gox — pierwszego króla rynku krypto, nerda, na którego zrzucono winę, i rosyjskich hakerów, którzy okazali się prawdziwymi sprawcami.
Giełda wymiany magicznych kart
Sama nazwa zdradza, jak drobno się to zaczęło. Mt. Gox — w pełnym brzmieniu Magic: The Gathering Online Exchange. Programista Jed McCaleb zarejestrował domenę w 2007 roku, żeby gracze mogli wymieniać się kartami fantasy. Gdy pomysł nie chwycił, w 2010 roku przerobił go na coś nowego: miejsce, w którym można kupić i sprzedać tę dziwną nową cyfrową monetę — bitcoina.
Żart wymknął się spod kontroli. W ciągu roku Mt. Gox był największą giełdą bitcoina na świecie. A McCaleb, który miał ciekawsze zajęcia, sprzedał ten interes na początku 2011 roku — Francuzowi mieszkającemu w Tokio.
Francuski król Tokio
Tym Francuzem był Mark Karpelès: łagodny programista w okularach, przypominający raczej nieśmiałą postać z anime niż finansowego tyrana. Przeprowadził się do Tokio, mówił kiepsko po japońsku i z małego biura prowadził coś, co w zawrotnym tempie stało się bijącym sercem całego rynku krypto.
W szczycie przez Mt. Gox szło około 70% wszystkich transakcji bitcoinem na Ziemi. Przez serwery tego jednego człowieka przepływały miliony dolarów dziennie. Karpelès miał klucze do królestwa — dosłownie, bo zarządzał portfelami. Był królem.
Ale królem siedzącym na wulkanie.
Chaos za kulisami
Za uśmiechem kryła się ruina o epickich rozmiarach. Zabezpieczenia były amatorskie: klucze prywatne leżały rozrzucone po gorących portfelach jak cukierki. Rzetelnej księgowości ani logów praktycznie nie prowadzono. Klienci coraz częściej skarżyli się, że wypłaty się zacinają. A na samej giełdzie prawdopodobnie działał bot handlowy — później ochrzczony “Willy” — który sztucznie podbijał kurs.
Karpelès powtarzał, że wszystko jest pod kontrolą. W rzeczywistości nikt nie miał pojęcia, ile bitcoinów naprawdę zostało w skarbcu. I to nie był szczegół. To był, jak się później okazało, cały problem.
Szary lutowy dzień
Na początku lutego 2014 roku Mt. Gox zamraża wypłaty “z przyczyn technicznych”. Napięcie rośnie. A potem, około 24 lutego 2014 roku, strona po prostu znika z sieci. Kilka dni później firma składa w Japonii wniosek o ochronę przed wierzycielami.
Około 850 000 bitcoinów “zniknęło” — jakieś 450 milionów dolarów. Największa kradzież, jaką internet do tej pory widział.Wniosek upadłościowy Mt. Gox, luty 2014 udowodnione
Z tych 850 000 bitcoinów około 750 000 należało do klientów. Reddit eksplodował. Ludzie żądali krwi. A Francuz w okularach z chłopaka, który przypadkiem został królem, zmienił się w czarny charakter tej historii.
Winny, którego wszyscy chcieli
Japońska policja zatrzymała Karpelèsa w sierpniu 2015 roku. Zarzuty: sprzeniewierzenie i manipulowanie dokumentacją. Na sali sądowej siedział — zbyt cichy, w tych samych okularach — podczas gdy prokuratorzy żądali dziesięciu lat więzienia za sprzeniewierzenie milionów z pieniędzy klientów.
Świat miał swojego sprawcę. Historia wydawała się domknięta. Tylko że się nie zgadzała.
Zwrot akcji
W marcu 2019 roku zapadł wyrok i zaskoczył wszystkich. Sąd w Tokio uniewinnił Karpelèsa od sprzeniewierzenia — działał, orzekł sędzia, bez złego zamiaru. Winny był wyłącznie manipulowania cyfrową dokumentacją: 2,5 roku w zawieszeniu. Bez więzienia. Król okazał się bałaganiarzem, nie złodziejem.
Kto zatem ukradł 850 000 bitcoinów? Odpowiedź przyszła dopiero lata później i z drugiego końca świata. W czerwcu 2023 roku amerykański Departament Sprawiedliwości ujawnił akt oskarżenia przeciwko dwóm Rosjanom: Aleksiejowi Bilyuchence i Aleksandrowi Vernerowi.
Już od września 2011 roku hakerzy mieli dostęp do serwera Mt. Gox w Japonii — i drenowali skarbiec co najmniej do 2014 roku. Co najmniej 647 000 bitcoinów.Akt oskarżenia US DOJ, czerwiec 2023 udowodnione
Przeczytaj to jeszcze raz. Od 2011 roku — zanim Karpelès w ogóle zdążył zrozumieć, co kupił — Mt. Gox już się wykrwawiał. Monety wyciekały latami, niezauważone, podczas gdy Francuz wierzył, że jego skarbiec jest pełny. Nie odziedziczył imperium, tylko dziurawy statek. A skradzione pieniądze prano przez inną osławioną giełdę, BTC-e, prowadzoną przez tego samego Bilyuchenkę razem z Rosjaninem Aleksandrem Winnikiem.
Skarb, który wrócił
A potem zwrot, który dopiero robi z tego powieść przygodową. Gdy postępowanie upadłościowe ciągnęło się latami, syndyk znalazł coś w starym, zapomnianym formacie portfela: około 200 000 bitcoinów, których nikt już nie miał na radarze. Mapa skarbów wyjęta z zakurzonej szuflady w Tokio.
To znalezisko zmieniło wszystko. Bo bitcoiny, które w 2014 roku “wyparowały” przy wycenie około 450 milionów dolarów, były już warte wielokrotność tej kwoty. W 2024 roku syndyk Nobuaki Kobayashi wreszcie zaczął wypłacać — nie w dolarach, lecz w bitcoinie i bitcoin cash. Wierzyciele, którzy przez dziesięć lat tkwili w niepewności, dostali z powrotem monety warte tymczasem fortunę.
Ciągnąca się sprawa wciąż trwa: termin spłaty przesunięto już na 31 października 2026 roku, a masa upadłościowa nadal trzyma dziesiątki tysięcy bitcoinów — największy nierozliczony spadek po jakiejkolwiek upadłej giełdzie. Dwanaście lat po krachu Mt. Gox wciąż nie skończył wypłacać umarłym.
Czego nauczył nas Mt. Gox
Żadna inna historia nie ukształtowała rynku krypto tak głęboko. Mt. Gox był pierwotną traumą: momentem, w którym całe pokolenie nauczyło się, że “twoje monety na giełdzie” oznacza, że ktoś inny ma twoje klucze. Z tego bólu wzięły się nawyki dziś standardowe: cold storage, wymóg Proof of Reserves i wreszcie żądanie prawdziwego nadzoru, które w Europie zaowocowało MiCAR — z obowiązkowym oddzieleniem środków klientów i możliwym do namierzenia, odpowiedzialnym podmiotem.
Bo to właśnie tę odwieczną różnicę obnażył Mt. Gox. Na giełdzie bez nadzoru i bez oddzielonych środków klientów nie jesteś właścicielem swojego bitcoina — jesteś wierzycielem. A jeśli skarbiec kiedyś okaże się pusty, możesz dowiadywać się dwanaście lat, ile w nim jeszcze zostało.
Francuski król dawno zszedł z tronu. Ale pytanie, które zostawił, wciąż stoi wyprostowane: czy na pewno wiesz, że skarbiec jest pełny — i kto ma do niego klucz?
Źródła
Wyrok w sprawie Karpelèsa (uniewinnienie od sprzeniewierzenia, wina za manipulację danymi): Japan Times, CoinDesk. Prawdziwi sprawcy — akt oskarżenia DOJ przeciwko Bilyuchence i Vernerowi (~647 000 BTC od 2011 roku, pranie przez BTC-e): justice.gov, The Record. Spłata i termin październik 2026: CoinDesk, CoinMarketCap.